historyczne postacie związane z miastem Ełk

Juliusz Jakub Alexy - kaznodzieja emigrantów
urodził się w 1864 roku w Małych Konopkach koło Giżycka. Ksiądz ewangelicki.
Do 1884 roku kształcił się w gimnazjum w Ełku, studia teologiczne kontynuował w Królewcu.
Od 1891 roku był kaznodzieją polskim wśród Mazurów w Bochum, tam odprawiał polskie nabożeństwa. Redaktor pism polsko-ewangelickich, takich jak: Przyjaciel Ewangeliczny, Przyjaciel Robotniczy , Polski Przyjaciel Familii, Górnik Mazurski, Górnik Mazurski w Westfalii i Nadrenii.
Zmarł w Niemczech w 1926 roku.

Ludwik von Baczko - niewidomy historyk
Urodził się 08 czerwca 1756 roku w Ełku. Po skończeniu nauki w Ełku wyjechał do królestwa, gdzie rozpoczął studia. Studiował głównie nauki prawnicze, choć próbował sił na różnych fakultetach.
Po 1780 roku zaczął wydawać pismo literackie  Das Preussische Tempe, w którym zamieszczał przekłady bajek Ignacego Krasickiego oraz fragmenty jego Monachomachii. Głównym dziełem jego życia była sześciotomowa historia prus. Geschichte Preussens ukazała się drukiem w Królewcu w latach 1792-1800. Napisał czterotomową historię XVIII wieku i dwutomową historię rewolucji francuskiej. Dużą wartość po dzień dzisiejszy stanowią wydawane przez niego periodyki Annalen Des K(u umlaut)nigreichs Preussen. Kilkukrotnie ogłaszał Baczko krótkie prace poświęcone różnym wybitnym osobom. W ostatnim okresie życia napisał obszerną trzytomową autobiografię. Zmarł 27 marca 1823 roku i został pochowany w Królewcu.

Hugon Bahrke - dziennikarz
Urodził się w 1876 roku. Dziennikarz i działacz mazurski. Po ucieczce brata redagował Gazetę Ludową w Ełku, którą z początku października 1901 roku przeniósł do Szczytna. Władze Pruskie wytaczały mu stale procesy prasowe zakończone aresztowaniem i wiezieniem. Po odbyciu kary wyjechał do Polski. Prowadził wówczas ożywiona działalność propagandową na rzecz sprawy polskiej na Mazurach, szczególnie w okresie plebiscytu. Do II wojny światowej mieszkał w Poznaniu. Tam tez zmarł w 1940 roku.

Karol Bahrke - załozyciel Mazurskiej Partii Ludowej
Urodził się w 1896 roku  w Wołkininowie. Jeden z założycieli powstałej w Ełku w grudniu 1896 roku Mazurskiej Partii Ludowej i pierwszy jej przewodniczący. Także Redaktor Gazety Ludowej-organu prasowego tej partii. Oprócz redagowania gazety prowadził w Ełku drukarnie, gdzie obok Gazety Ludowej drukował bezpłatny dodatek tygodniowy Ewangelik oraz polskie ulotki, broszury i odezwy. Od stycznia 1896 roku właścicel ełckiej księgarni. Pisał wiersze i opowiadania dla Mazurów. Zachowała się jego książeczka pod pseudonimem Mazur z wąsami Mazur i karczmarz. Obrazek z życia Mazurów w Prusach Wschodnich. Z ramienia Mazurskiej Partii Ludowej stratował w wyborach do Parlamentu Rzeszy. Po wyborach, poważnie zagrożonym więzieniem, opuścił Prusy. Zmarł w USA ok 1935 roku.

Bartosz Bartumil - zasadźca Ełku
Pochodził zapewne z Mazowsza. Został pierwszym stołtysem we wsi ulokowanej w 1425 roku. W przywileju lokacyjnym otrzymał cztery włóki sołeckie wolne od czynszów oraz łąkę nad rzeką koło wsi Barany. Był obowiązany do służby wojskowej na rzecz zakonu krzyżackiego. Odpowiadał za kierowaniem życia wsi, ściąganie czynszów i utrzymanie porządku.

Karol Becker - zbieracz pieśni ludowych
Urodził się w 1863 roku w Mąkach koło Ełku, zmarł po 1933 roku. Chłop mazurski, zbieracz piesni ludowych, których zapisy gromadził przez wiele lat. Zebrane pieśni i obyczaje drukował w Kalendarzu Królewsko-Pruskim Ewangelicznym w latach 1923-1927. Był autorem głośnego artykułu o zamiłowaniu Mazurów do śpiewu.

Ernst Beissert - Miłośnik kultury mazurskiej
Urodził się w 1878 roku. Profesor w Ełkckim seminarium nauczycielskim w latach 1914-1925. Jednym z przedmiotów, które wykładał była przyroda. Współautor opracowania: Luck, Festschrift zur Feier des 500 J(a umlaut)hrigen Bestehens von Lyck 1925-1925, verbunden mit der Einweihung des anl(a umlaut)(b-s niemieckie)lich des Wiederaufbaus nach dem Kreig entstandenen Bethauses, Lyck 1925 oraz wydawnictw na temat historii seminarium nauczycielskiego w Ełku. Do historii miasta przeszedł dzięki urządzanym w Ełku podczas zimy 1923-1924 wieczorów rodzinnych z mazurską poezją ludową. Beissert przypominał w nich o wielu warstwach miejscowej kultury.
Niedługo potem został za swoją działalność karnie zesłany na wyspę Sylt na morzu północnym.
Tam w niesprzyjającym klimacie zachorował na suchoty i zmarł 14 lutego 1932 roku.

Bolesław Bekalowicz - ziemianin
Urodził się w 1854 roku na Pomorzu, zmarł przed 1939 rokiem. Działacz polski na Mazurach, ziemianin - nabył majątek w Zawadach w powiecie ełckim. Był aktywnym członkiem Mazurskiej Partii Ludowej. Brał udział w polskim ruchu politycznym jako członek komitetów wyborczych. Po plebiscycie opuścił Mazury.

Fryderyk Henryk Bilda - sympatyk Gazety Ludowej
Żył w latach 1845-1908. Ksiądz ewangelicki z Grabnika koło ełku, ordynowany w 1886 roku.
Podczas swoich kazań wyjaśniał swoim parafianom treści zawarte w Gazecie Ludowej, wydawanej w owym czasie w Ełku. Władze pruskie interweniowały w tej sprawie. W Konsystorzu w Królewcu, który zabronił księdzu takiego postepowania. Bilda popierał też działalnośc Mazurskiej Partii Ludowej.

Jerzy Burski- współorganizator Konspiracyjnego Związku Mazurów.
Urodził się 31 marca 1914 roku w Pierławce, pow. Działdowo.Nauczyciel, dzialacz społeczny i polityczny. W czasie II wojny swiatowej ukrywał się w Ełku. Brał udział w tajnym nauczaniu, działał w Batalionach Chłopskich i za zasługi dla ruch Konspiracyjnego został mianowany kapitanem, pózniej majorem. W 1943 roku był współorganizatorem Konspiracyjnego Związku Mazurów oraz Mazurskiego Instytutu Badawczego. Był jednym ze współautorów memoriału do wojs sojuszniczych w sprawach ludności mazurskiej w sierpniu 1944 roku. Pod koniec wojny związał się z Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego. Po wojnie przyjechał do Olsztyna gdzie przez jakiś czas angażował się w działalnośc polityczna. Zmarł 23 czerwca 1979 roku w Olsztynie.

Jan Brzeszczyński - nauczycielskiego
Urodził się 21 czerwca 1873 roku w Skomętnie, pow. ełcki, zmarł 22 marca 1946 roku w Bartoszycach. Nauczyciel, działacz oświatowy , plebiscytowy i kulturalny na rzecz Polaków.
Ukończył seminarium nauczycielskie w Braniewie i rozpoczął prace pedagogiczną na Warmii.
Z powodów kontaktów z działaczami polskimi był ciągle przenoszony do coraz to innych szkół. W czasie plebiscytu prowadził polski chór i drukował w Gazecie Olsztyńskiej wiersze i pieśni. Po plebiscycie był członkiem Związku Polaków w prusach wschodnich. Na skutek odmowy przeniesienia się w głąb Niemiec, zwolniony dyscyplinarnie z pracy w szkole. Po wojnie osiadł w Bartoszycach.

Józef Czarnowski - konspirator
Urodził się ok 1820 roku. Działacz niepodległościowy. Był jednym z tych którzy przygotowywali w latach 1845-1846 wybuch powstania polskiego na Pomorzu, Warmii i Mazurach. Będąc w Ełku w celu zorganizowania tutaj grupy spiskowej, w listopadzie 1845 roku wciągnął do spisku Kazimierza Szulca. W 1846 roku władze pruskie rozesłały za nim list gończy. Od tego czasu słuch po nim zaginął.

August Fryderyk Tymoteusz Czygan - przeciwnik germanizacji
Urodził się w 1789 roku w OstrymKole koło Ełku. Zmarł w 1837 roku w Olecku. Ksiądz ewangelicki , obrońca języka polskiego. Był spokrewniony z Tymoteuszem Kriegerem i Gustawem Gizewiuszem. Kształcił się w gimnazjum w Ełku, później w Seminarium Polskim przy Uniwersytecie Królewieckim. Od 1820 roku proboszcz i superintendent w Olecku, gdzie z jego inicjatywy powstała preparanda nauczycielska. Był założycielem i redaktorem pisma o nazwie Nowiny i Rozszerzenie Wiary Chrześcijańskiej. W 1823 roku założył Towarzystwo Misyjne w Olecku. W 1836 roku przewodniczył synodowi powiatowemu w olecku, na którym zaprotestowano przeciwko germanizacji.

Ludwik Krystian Danovius (Danowski) - pedagog.
Urodził się we wrześniu 1711 roku w Okartowie. Zmarł 16 lutego 1771 roku w Toruniu.
Pastor polsko-ewangelicki, pedagod. Studia teologiczne skończył na Uniwersytecie w Królewcu. Od 1732 roku był konrektorem szkoły prowincjonalnej w Ełku, następnie nauczycielem w Królewcu. W latach 1758-1771 był kaznodzieją polskim i niemieckim w kościele św. Jakuba w Toruniu. Tam też został rajcą miejskim.

Marcin Deyka - poeta - prorektor
Żył w XVII wieku. Lektor języka polskiego i poeta panegiryczny. Pisał polskie i łacińskie wiersze okolicznościowe drukowane w Gdańsku, które podpisywał jako Profesor Linguae Polonicae. Był prorektorem szkoły w Ełku.

Fryderyk Dewischeit - twórca hymnu Mazur.
Urodził się 05 marca 1805 roku w Królewcu w rodzinie komisarza policji. Uczył się w Collegium Frideritianum, które było szkołą o jednym z najwyższych poziomów nauczania w ówczesnej Europie. Studiował prawo, później filologie niemiecka i klasyczną. W latach 1829-1945 nauczyciel w gimnazjum w Ełku. W 1832 roku poślubił ełczankę Idę, córkę swojego szefa. Dwa lata wcześniej wraz z innymi studentami powołał w Królewcu Korpus Masowia. Utalentowany muzycznie, zdolny poeta, był typowym przedstawicielem okresu romantycznego. Pod wpływem piękna mazurskiego krajobrazu skomponował i napisał słowa pięciu pieśni mazurskich. Jedną z nich jest Dziko szum jeziora, zwana pierwotnie Pieśnią mazurskiego wędrowca, która stała się czymś w rodzaju hymnu Mazur. Jego utwory wydawane były także w języku polskim. Zmarł w Gąbinie 27 sierpnia 1874 roku.  

Jan i Samuel Donderowie - bracia poeci.
Jan urodził się ok 1840 roku we wsi Lipińskie koło Ełku, zmarł przed 1920 roku w Różyńsku.Samuel zmarł po 1914 roku. Jan był ludowym działaczem mazurskim, angażował się w działalność Mazurskiej Partii Ludowej. Byl zamożnym gospodarzem w Rożyńsku. Podczas wojny prusko-francuskiej służył w wojsku pruskim. Jako miłośnik mowy polskiej współpracował z Sembrzyckim I Gerrssem, drukujac w ich wydawnictwach wiersze I korespondencję w języku polskim. Była to twórczość okolicznościowas, nawiązująca do miejscowego folrloru I doświadczeń autora. Brał także udział w pracach towarzystwa czytelni ludowych, prowadzac od 1883 roku biblioteczkę polską w Różyński. Piastował też funkcję ławnika (od 1986 ) Mazurskiej Partii Ludowej. Samuel mieszkał w Różyńsku był także działaczem Towarzystwa Czytelni Ludowych oraz poetą ludowym I korespondentem Mazura ostródzkiego I szczycieńskiego, a także Gazety Ledzkiej. Był przeciwnikiem germanizacji. W opinii władz pruskich obaj uchodzili za działaczy polskich. Obaj byli twórcami  wierszy m in. o tematyce społeczno-obyczajowej, np.:Jana piosenka zimowa, o nagłej śmierci młodego człowieka w Klusach.

Jan Wilhelm Ebel - autor polskich kazań.
Urodził się 12 kwietnia 1824 roku w Białej Piskiej, zmarł 6 grudnia 1873 roku w Borzymach koło Ełku. Ksiądz ewangelicki, kaznodzieja, pedagog I poeta. Studiował w Królewcu, gdzie uzyskał doktorat. W 1848 roku założył w Giżycku prywatne progimnazjum, którego był także dyrektorem. Wkrótce potem kierował założoną przez siebie szkołą miejską. Od 1865 roku proboszcz w Borzymach. Wówczas to pisał I wydawał zbiory polskich kazań, które drukowano u R Sieberta w Ełku. Kazania te wyróżniały się dobrą polszczyzną. Do najgłośniejszych należą: Głosy adwentowe, Cztery kazania, Kwiatki zimowe, Dziesięć kazań, Palmeczki wielkanocne, Pietnaście kazań, Dzwony świateczne, Dwadzieścia osiem kazań.

Sebastian Fedorowicz -lektor jezyka polskiego
Urodził sie około 1700 roku na Mazurach, zmarł 18 maja 1778 roku. Ewangelicki kaznodzieja, lektor języka polskiego. Był synem pastora pracującego w ostrymkole koło Ełku. Studia teologiczne odbył w Królewcu. Był konrektorem I prorektorem szkoły w Ełku w latach 1730-1734. Następnie kaznodzieją ewangelickim w Wilnie. Po opuszczeniu Wilna nauczał w gimnazjum gdańskim.

Karol Fox - przyjaciel Polaków
urodzony w 1879 roku proboszcz niemieckiej parafii rzymskokatolickiej w Ełku, sprawujący swoją funkcję nieprzerwalnie w burzliwych czasach obu wojen światowych, plebiscytu na Mazurach, czasach hitleryzmu, wejścia Armii Czerwonej do ełku w styczniu 1945 I przejęcia miasta przez polską administrację. Stał sie pierwszym katolickim proboszczem w polskim Ełku, gdzie sprawował swoją funkcję do 1946 roku. Przyjaciel polaków w niemieckim Ełku. Po plebiscycie udzielał pomocy I pomagał ukrywać się polskim aktywistom plebiscytowym z powiatu ełckiego, zagrożonym represjami oraz deportacją do Polski. W okresie II wojny swiatowej pomagał polskim robotnikom zbiegłym z robot przymusowych I niemieckim dezerterom. Kontaktował się z nimi wywiad Armii krajowej. W styczniu 1945 roku, , kiedy jego niemieccy parafianie w pośpiechu opuszczali Ełk przed nadciągającą Armią Czerwoną, pozostał mimo nakazu ewakuacji. Był Niemcem, ale mówił po polsku. Po wojnie został przeniesiony na pierwszego po wojnie proboszcza do Starych juch. Zmarł w Spitalu Wojewódzkim w białymstoku w 1953 roku. Spoczywa na cmentarzu w Starych juchach.

Baltazar von Fuchs - mecenes oświaty
Żył w XVII wieku. Racja krajowy I starosta olecki. Kształcił sie w szkole prowincjonalnej w  Ełku. W 1635 roku przeznaczył na rozwój ełckiej szkoły znaczne kwoty pienieżne.

Bruno gabrylewicz - dziennikarz
Urdził sie 4 sierpnia 1897 roku w Poznaniu, zmarł 20 listopada 1903 roku, także w Poznaniu. Oficjalnie od 7 grudnia 1901 roku do 15 lutego 1902 roku redagował Gazetę Ludową I był jej ostatnim redaktorem. Faktycznie jednak w tym okresie gazetę dalej redagował Stanisław Paszliński - poprzedni jej redaktor, który kierował pracami z Olsztyna, gdzie pracował w Gazecie Olsztyńskiej.

Jan Krzysztof Gayk - wychowawca patriotów
Żył w latach 1795-1884 urodzony w Wielbarku koło Szczytna, zmarł w Drygałach. Proboszcz parafii ewangelickiej w Stradunach I od 1825 roku w Ełku, organizator preparady dla kandydatów na polskich nauczycieli, obronca jezyka polskiego. Współpracował z przeciwnikami akcji germanizacyjnych na Mazurach, wśród ktorych był Tymoteusz Kreiger. Usilnie zabiegał o stypendia dla tych uczniów gimnazjum w Ełku, których opanowali jezyk polski I zamierzali studiować teologię w Królewcu. Kształcił w gimnazjum w Ełku wielu przyszłych pastorów ewangelickich na terenie Prus I całej Rzeszy niemieckiej.

Gustaw Herman Marcin Gizewiusz - obrońca polskości
Urodził sie 21 maja 1810 w Piszu, syn rektora tamtejszej szkoły I Jakubiny taurek (1768-1854) córki burmistrza Ełku. W 1828 roku skończył gimnazjum w Ełku, tam też opanował język polski. Studiował teologię na uniwersytecie w ewangelickim Królewcu oraz tzw. Seminarium polskim. W 1835 r.